Với một người viết trẻ, giải thưởng văn học có thể là một dấu mốc nghề nghiệp, nhưng giá trị của nó không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng. Đó còn là cơ hội để bản thảo được đọc một cách nghiêm túc, người viết nhận được sự ghi nhận và tác phẩm có thêm khả năng bước ra khỏi phạm vi của bản thảo cá nhân.

Nhà văn Nhật Phi từng trải qua cảm giác đó khi giành giải Nhất cuộc thi Văn học tuổi 20 lần thứ 5 năm 2014. Hơn một thập niên sau, nhà văn Phạm Thu Hà tiếp tục ghi dấu bằng giải Ba Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất với tác phẩm Rừng cây tùng.

Chương trình “Gặp gỡ tác giả văn học trẻ đương đại và giới thiệu Giải thưởng Văn học Kim Đồng” do Nhà xuất bản Kim Đồng phối hợp cùng Khoa Viết văn, Báo chí, Trường đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức ngày 30/9/2026.

Hai trải nghiệm ở hai thời điểm khác nhau cho thấy một điểm đáng chú ý: với người viết, một giải thưởng không chỉ là đích đến mà còn có thể mở ra một chặng đường mới cho tác phẩm và cho chính người sáng tác.

Khi tác phẩm được đọc một cách nghiêm túc

Từ góc nhìn của người từng tham gia và đạt giải, Nhật Phi hiểu khá rõ ý nghĩa của việc một tác phẩm được đặt trong một không gian đọc có tính tuyển chọn. Với người viết, đặc biệt ở giai đoạn đầu, việc đưa bản thảo đến với một hội đồng đọc và đánh giá độc lập tạo ra một cơ hội để tác phẩm được nhìn nhận ngoài phạm vi những người quen biết.

Điều này cũng lý giải vì sao các giải thưởng văn học vẫn có sức hút với những người viết mới. Một bản thảo hoàn thành chưa đồng nghĩa với việc nó đã có đời sống. Tác phẩm còn cần được xuất bản, giới thiệu và tìm được nhóm độc giả phù hợp.

Trải nghiệm của Phạm Thu Hà với Rừng cây tùng lại đến từ một giải thưởng được xây dựng riêng cho dòng sáng tác hướng tới độc giả trẻ. Giải Ba tại Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất không chỉ ghi nhận tác phẩm mà còn đưa tác giả đến gần hơn với một hệ thống xuất bản có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực sách thiếu nhi và sách dành cho người trẻ.

Ở góc độ này, giải thưởng tạo ra một điểm nối khá rõ giữa người viết – bản thảo – nhà xuất bản – độc giả. Đây cũng là khoảng cách mà không phải tác giả trẻ nào cũng dễ dàng tự mình vượt qua.

Không chỉ tìm tác phẩm, mà tìm người viết

Với Nhà xuất bản Kim Đồng, mục tiêu của giải thưởng không dừng ở việc tìm ra những bản thảo nổi bật trong từng kỳ xét giải.

Bà Vũ Thị Quỳnh Liên, Phó Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng, cho biết giải thưởng hướng tới việc tìm kiếm những tác phẩm có chất lượng dành cho thiếu nhi và bạn đọc trẻ Việt Nam. Đồng thời, nhà xuất bản muốn thông qua giải thưởng phát hiện và bồi dưỡng đội ngũ viết trẻ, khuyến khích họ kể những câu chuyện của thế hệ mình.

Cách tiếp cận này đặt giải thưởng vào một mục tiêu dài hạn hơn việc trao giải. Với người viết mới, một cuộc thi có thể là dịp để hoàn thiện bản thảo; với nhà xuất bản, đó cũng là một kênh để nhận diện những cây bút và những câu chuyện có khả năng phát triển trong tương lai.

Sau lần đầu tổ chức giai đoạn 2023–2025, Giải thưởng Văn học Kim Đồng đã trao 11 giải. Giải Nhất thuộc về Nên làm gì khi trời nổi gió của Giai Du; hai giải Nhì được trao cho Chuyện ở làng Mênh Mông của Nguyễn Thị Như Hiền và Người đàn ông có chiếc xe tải màu hồng của Giáp Thị Thùy Dương. Bên cạnh đó là ba giải Ba và năm giải Tư.

Những kết quả này tạo nền tảng cho cuộc vận động sáng tác lần thứ hai, giai đoạn 2025–2027, với phạm vi độc giả được mở rộng từ nhi đồng, thiếu niên đến thanh niên. Giải thưởng được tổ chức theo hai nhóm: tác phẩm xuất sắc viết cho thiếu nhi và tác phẩm xuất sắc viết cho người trẻ.

Tổng giá trị giải thưởng lần này là 720 triệu đồng, thời hạn nhận tác phẩm đến ngày 31/12/2026.

Một không gian để người trẻ kể câu chuyện của mình

Sự mở rộng đối tượng độc giả cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách đặt vấn đề của giải thưởng. Văn học dành cho người trẻ không chỉ là những câu chuyện được viết “cho” người trẻ, mà còn có thể là nơi người trẻ tự kể về thế hệ mình, bằng trải nghiệm và ngôn ngữ của chính họ.

Từ Nhật Phi và Phạm Thu Hà đến những tác giả đang bắt đầu viết hôm nay, khoảng cách thế hệ có thể tạo ra khác biệt về trải nghiệm, đề tài và cách tiếp cận văn chương. Nhưng điểm chung vẫn là nhu cầu tìm kiếm một tiếng nói riêng và một con đường để tác phẩm đến với độc giả.

Ở đó, vai trò của giải thưởng không thay thế quá trình sáng tác của người viết. Nhưng một cơ chế tiếp nhận, tuyển chọn và xuất bản có thể tạo thêm một điểm tựa để những bản thảo mới được bước vào đời sống văn học.

Với Giải thưởng Văn học Kim Đồng, câu chuyện vì thế không chỉ là trao bao nhiêu giải hay giá trị giải thưởng bao nhiêu, mà còn nằm ở việc những tác phẩm nào được phát hiện, những cây bút nào được tiếp tục đồng hành và những câu chuyện nào của thế hệ trẻ có cơ hội được kể đến cùng độc giả.

Doanh nghiệp và khách hàng Nhà xuất bản Kim Đồng Giải thưởng Văn học Kim Đồng Vũ Thị Quỳnh Liên Nhà văn Nhật Phi nhà văn Phạm Thu Hà đời sống văn học